آنتیبیوتیک که گاهی در باور عموم به آن چرک خشککن هم گفته میشود، نقش پررنگی در درمان عفونتهای باکتریال دارند. اما به همان اندازه که این داروها در درمان مفید هستند استفاده نادرست از آنها هم عواقبی خواهد داشت. برای درک راحتتر این موضوع ابتدا بهتر است با آنتیبیوتیکها آشنا شویم.
آنتیبیوتیکها دستهای از داروها هستند که باعث از بین رفتن باکتریها یا توقف روند رشد آنها شده و از این طریق به کنترل عفونت در بدن کمک کرده به حفظ جان میلیونها انسان در سراسر کرهی زمین کمک میکند.
قبل از این که باکتریها در بدن شروع به تکثیر کرده و منجر به بروز علائم عفونت شوند، سیستم ایمنی از طریق گلبولهای سفید خون به آنها حمله کرده و باکتریهای مضر را از بین ببرد. حتی در صورت بروز علائم هم اکثر اوقات سیستم ایمنی بدن میتواند با عفونت مقابله کرده و آن را از بین ببرد. هرچند گاهی اوقات تعداد باکتریها به اندازهای زیاد میشود که سیستم ایمنی به تنهایی قادر به از بین بردن تمام آنها نبوده و در این صورت از آنتیبیوتیکها استفاده میشود.
اولین آنتیبیوتیک که توسط الکساندر فلمینگ کشف شد، پنیسیلین بود که هنوز مشتقات آن مثل آمپیسیلین و آموکسیسیلین مورد استفاده قرار میگیرند.
انواع آنتیبیوتیکها
آنتیبیوتیکها به شکلهای مختلفی در دسترس هستند، از جمله:
- آنتیبیوتیکهای خوراکی مثل قرصها، کپسولها و شربتها
- آنتیبیوتیکهای موضعی مثل پمادها
- آنتیبیوتیکهای تزریقی و داخل وریدی
انواع آنتیبیوتیکها کدامند؟
آنتیبیوتیکها دسته دارویی قدرتمندی هستند، چرا که فقط یک نوع دارو نبوده و مجموعه بزرگی از داروها شامل میشود که هیچ کدام از آنها مشابه دیگری نیست.
تصور کنید کمدی پر از لباسهای متفاوت دارید. مثلا برای روزی که سخنرانی دارید، لباس رسمی انتخاب میکنید اما فردای آن روز را قرار است در طبیعت بگذرانید پس لباس متفاوتتر و راحتتری را انتخاب خواهید کرد و هیچ وقت لباس رسمی نمیپوشید. این داستان در مورد آنتیبیوتیکها هم به همین صورت است؛ پزشک با توجه به شرایط هر فرد آنتیبیوتیک مناسب برای درمان بیماری را تجویز کرده که ممکن است فقط برای بهبود ابتلا به همان عفونت موثر باشد نه بیماریهای دیگر. پزشک معالج از نحوهی عملکرد هر آنتیبیوتیک و نیاز بدن در زمان عفونت آگاهی دارد.
دقیقا مشابه آنچه درمورد کمد لباسها و انواع آنها گفتیم، آنتی بیوتیک ها به دستههای متفاوتی تقسیم میشوند از جمله:
- پنیسیلینها
- سفالوسپورینها
- ماکرولیدها
- تتراسیکلینها
- بتالاکتامها
- کینولونها
و…
تاریخچه مصرف آنتیبیوتیک
سابقه مصرف آنتیبیوتیک به هزاران سال پیش باز میگردد، یعنی زمانی که یونانیان، چینیها و مصریها از نان کپکزده برای درمان زخمهای باز استفاده میکردند. هرچند تا قرن گذشته هنوز کسی اطلاع نداشت که عفونتها توسط باکتریهای ایجاد میشوند.
در اواخر قرن نوزده میلادی محققان شروع به مشاهده اثر ضدمیکروبی برخی مواد کردند و پاول ارلیش، پزشک آلمانی به این نتیجه رسید که یک نوع ماده شیمیایی خاص باعث میشود تعدادی از سلولهای باکتری رنگ بگیرند. براین اساس او نتیجه گرفت باید روشی باشد که بتوان باکتریها را بدون آسیب به سایر سلولهای بدن از بین برد. در سال ١٩٠٩ میلادی، این پزشک مادهای به نام آرسفنامین کشف کرد که در درمان سیفلیس موثر بود و به این ترتییب اولین آنتیبیوتیک به طور رسمی مورد استفاده قرار گرفت. واژه آنتیبیوتیک حدود ٣٠ سال بعد توسط یک میکروبیولوژیست اوکراینی-آمریکایی به نام سلمان واکسمان که در طول زندگی خود بیش از 2٠ آنتیبیوتیک کشف کرد، مورد استفاده قرار گرفت.
مدتها بعد اکساندر فلمینگ در سال ١٩28 میلادی به طور اتفاقی پنیسیلین را کشف کرد. تا پایان جنگ جهانی دوم پنیسیلین جان انسانهای زیادی را نجات داد و به آن داروی شگفانگیز میگفتند.
انواع نسلهای داروهای آنتیبیوتیک
پیش از این به دستهبندی آنتیبیوتیکها اشاره کردیم و دیدیم که سفالوسپورینها یکی از این دستهها را تشکیل میدهد. اما خود سفالوسپورینها با توجه به نوع باکتری که روی آن اثر میگذارند به پنج نسل تقسیم میشوند.
برای درک راحتتر نسلهای متفاوت سفالوسپورینهای بهتر است ابتدا با مفهوم باکتری گرم-مثبت و گرم منفی آشنا شویم:
- باکتریهای گرم-مثبت: دارای دیواره ضخیم و نفوذپذیر هستند، میتوان تصور کرد دیواره این باکتریها مشابه یک لباس بافتنی ضخیم و پر از حفره است.
- باکتریهای گرم-منفی: دیواره نازک و غیرقابل نفوذی دارند و دیواره آنها را به زنجیر تشبیه کردهاند.
- سفالوسپورینهای نسل اول بیشترین تاثیر را روی باکتریهای گرم-مثبت داشته و روی تعداد محدودی از باکتریهای گرم-منفی هم موثرند.
- سفالوسپورینهای نسل دو روی هر دو نوع باکتریهای گرم-مثبت و گرم-منفی موثرند، هرجند نسبت به نسل اول تاثیر آنها روی گرم-مثبتها کمتر میباشد.
- سفالوسپورینهای نسل سه در مقایسه با نسل یک و دو بیشترین تاثیر را روی باکتریهای گرم-منفی دارند و همچنین روی باکتریهایی که نسبت به نسل یک و دو مقاومند، موثرند.
- نمونه داروی نسل چهارم سفالوسپورینها، سفپیم هست که روی تعداد زیادی از باکتریهای گرم-منفی و گرم-مثبت موثر است و معمولا برای درمان عفونتهای شدید همراه با ضعف سیستم ایمنی توصیه میشود.
- نسل پنجم که عنوان پیشرفتهترین نسل سفالوسپورینها شناخته میشود و تنها داروی این نسل سفتارولین بوده، معمولا در درمان عفونت با باکتریهای مقاوم به سایر آنتیبیوتیکها مورد استفاده قرار میگیرد.
دیدگاه خود را بیان کنید