به گزارش آژانس خبری کارآفرینان اقتصاد از روابط عمومی رویداد، در آستانه برگزاری آیین «هم‌نوازان دف ایران زمین (جلاجل) - بزرگداشت زنده یاد استاد علاءالدین یاسینی» نشست تخصصی با حضور جمعی از هنرمندان، مدرسان و نوازندگان حوزه دف‌نوازی در فرهنگسرای بهمن تهران برگزار شد.

مهدی غلامی نوازنده دف و مدیر برگزاری آیین «هم‌نوازان دف ایران زمین» در این نشست با موضوع آسیب‌شناسی و بررسی بخشی از معضلات حوزه نوازندگی، آموزش و اجرای آثار موسیقایی مرتبط با دف‌نوازی اظهار کرد: براساس برنامه‌ریزی‌های انجام گرفته اجرای گروه کُر فرهنگسرای بهمن، سخنرانی معاون امور هنری یا رئیس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، اجرای موسیقی توسط استاد کیوان ساکت، سخنرانی یکی از هنرمندان عرصه دف نوازی درباره ویژگی‌های زنده‌یاد یاسینی، شعرخوانی، اجرای موسیقی توسط تعدادی از استادان موسیقی کردستان و هم‌نوازی بیش از یکهزار و ۵۰۰ نفر از هنرمندان دف‌نواز، جزییات برگزاری آیین «هم‌نوازان دف ایران زمین» را تشکیل می‌دهند.

وی افزود: امروز هم تصمیم گرفتیم در آستانه برگزاری این رویداد که بیستم شهریورماه در فرهنگسرای بهمن تهران پیش روی مخاطبان قرار می‌گیرد، نشست تخصصی را با حضور هنرمندان و صاحب‌نظران عرصه دف‌نوازی برگزار کنیم تا به بهانه نام و یاد مرحوم استاد علاءالدین یاسینی از استادان بزرگ دف‌نوازی که سال گذشته دار فانی را وداع گفتند، بتوانیم سخنان و دغدغه‌های هنرمندان این عرصه را بشنویم.

دف بهانه زندگی ما شده است

فرشید غریب‌نژاد از هنرمندان و پیشکسوتان عرصه دف‌نوازی با اشاره به آسیب‌های دف‌نوازی و گرامیداشت مرحوم علاءالدین یاسینی گفت: سال‌ها افتخار رفاقت با او را داشتم. چند بار که به مغازه‌ مکانیکی‌اش می‌رفتم، تلاش می‌کردم با بهانه‌های گوناگون خدمتش باشم.

وی افزود: شاید همه استاد یاسینی را به‌ عنوان نوازنده‌ای چیره‌دست بشناسند اما من او را به‌ عنوان انسانی والا و مردم‌دوست می‌شناختم که همواره دست محبت بر سر فقرا داشت؛ این را از نزدیک دیده بودم و در نگاه شاگردانش، استاد چنان قدرتمند دف می‌نواخت که گویی دف شهید می‌شد. دف‌نوازی برای یاسینی هیچ‌گاه منبع درآمد نبود بلکه رابطه‌ای میان او و خدایش بود و عاشقان را گرد خود جمع می‌کرد. سازی که معتقدم امروز بهانه‌ زندگی ما شده است.

فربد یداللهی مدرس و نوازنده سازهای کوبه‌ای نیز در این نشست با ارائه خاطراتی از مراودات هنری خود با زنده‌یاد یاسینی به ارائه نقطه نظرات خود در حوزه‌های آموزش دف‌نوازی و موارد مرتبط با آن پرداخت و گفت: متأسفانه دف‌نوازی امروز با آنچه من در رویدادها و مراسم معتبر موسیقی و دف‌نوازی دیدم، تفاوت بنیادین دارد. نمی‌گویم همه جوانان باید به همان سبک قدیمی بنوازند اما شکل کنونی که گاهی با تکیه بر تکنیک‌های سطحی و جلب مخاطب همراه است، به ورطه‌ای کشیده شده که نجاتش آسان نیست. این روند فرهنگی نگران‌کننده‌است و امیدوارم استادان این عرصه چاره‌ای بیندیشند، چون دف‌نوازی امروز به سمت خودنمایی و مقبولیت ظاهری می‌رود.

وی افزود: در حد توان و دانش خود، حدود دو سال پیش از کرونا، تلاش کردم تا سازهای کوبه‌ای به‌ ویژه تمبک را وارد دانشگاه کنم. با جلسات متعدد با دانشگاه جامع، سرانجام این رشته درسی دانشگاهی شد و امروز دانشجویان می‌توانند به‌ صورت مستقل در آن تحصیل کنند. استاد غلامی نیز در همین دانشگاه همکاری مؤثری داشته و سرفصل‌های دقیقی تدوین کرده‌اند اما بسیار متأسفم که خبرگزاری‌های داخلی به این دستاورد نپرداختند و رسانه‌های بیگانه آن را بازتاب دادند.

انتقاد از تغییر جایگاه در حوزه نوازندگی دف

رضا دربندی نوازنده دف و مدرس موسیقی هم اظهار کرد: مرحوم سیدعلاءالدین یاسینی از جمله دف‌نوازانی بود که بی‌ هیچ توقعی به همه محبت داشت و حال تک‌تک ما را می‌پرسید. به نظر من، او نقطه اتصال و وجودی ساز دف در میان نوازندگان بود. من گرچه معتقدم جای خالی او هرگز پر نخواهد شد اما فکر می‌کنم هر یک می‌توانیم به نوبه خود، با یاد کردن از او و الگو قرار دادن رفتارش، تا حدودی این خلأ را کاهش دهیم. امروز دف‌نوازی نقطه گم‌کرده‌ای دارد. بر این باورم چراغی همچون سیدعلاءالدین یاسینی که نقطه اتصال آشتی‌ها، اخلاقیات و احوال‌پرسی بود اما افسوس که این نعمت بزرگ از ما گرفته شد. یاسینی دایرةالمعارف مقام‌های دفنوازی کردستان بود.

وی با اشاره به اینکه امروزه جایگاه‌ها در عرصه دف‌نوازی تغییر کرده است، افزود: متاسفانه گاهی شاگرد برای استاد گردن‌کشی می‌کند و به ماجراهایی همچون کپی‌کاری و دزدی محتوا، چه در فضای مجازی و چه در حقیقت می‌رسد؛ مسیری که بسیار ناپسند است. در حالی که ما همواره از بزرگانی همچون استادان غریب‌نژاد و سید علی یاسینی مدد می‌گرفتیم و سعی می‌کردیم پا به راه خطا نگذاریم.

بهزاد حیدری از دیگر هنرمندان و مدرسان حوزه دف‌نوازی اظهار کرد: اگر کردستان را نخستین خاستگاه دف در تاریخ چندین‌ هزارساله‌اش بدانیم، بی‌گمان بزرگان این سرزمین، همچون سیدعلاءالدین یاسینی، نگهبانان راستین این ساز بوده‌اند. یاسینی افزون بر تسلط کامل بر مقام‌ها، نغمات آیینی و اجرای آوازهای بومی، ویژگی برجسته‌تری داشت که برایم بسیار ارزشمند بود؛ این در حالی است که وارستگی و بی‌تعلقی به مسائل دنیوی، حاشیه‌ها و موقعیت‌ها و سبک زندگی او گواه این مدعاست که بسیار فراتر از چالش‌های سطحی جامعه امروز می‌اندیشید. او موسیقی مقامی را تنها برای خودِ آن می‌نواخت و هیچ‌گاه چشمداشتی به آن نداشتیم.

این نوازنده و مدرس دف‌نوازی با بیان اینکه فرهنگ مقام‌نوازی و دف‌نوازی با قدمتی چندصدساله، در کردستان و دیگر نقاط ایران هوشمندانه حفظ شده، تاکید کرد: در پس‌زمینه تاریخ این سرزمین، از تهاجمات و سایه‌های ترس، سازهایی همچون دف با تدبیر از ورطه نابودی نجات یافته‌اند و سیدعلاءالدین یاسینی از جمله هنرمندانی بود که سال‌ها در این عرصه مردانه و با عظمت کوشید و جاودانه شد.

نوازنده‌ای که تجسم عینی پندارنیک، گفتار نیک و کردارنیک بود

آسو نادری از بانوان هنرمند شرکت‌کننده در این نشست تخصصی هم با اشاره به حضور فعال بانوان در عرصه‌های مختلف نوازندگی توضیح داد: نخستین نوازندگان ساز دف یا سازهای مشابه آن، بانوان بودند. در روزگاران دور، حدود پنج هزار سال پیش، در تمدن‌هایی همچون سومر و آشور، زنان در معابد به ستایش پروردگار می‌پرداختند و ساز می‌زدند، هر چند آن ساز، دقیقاً دف امروزی نبود. امروزه نیز در جامعه موسیقی ما، حدود هفتاد تا هشتاد درصد نوازندگان دف را بانوان تشکیل می‌دهند. این موضوع نشان‌دهنده ارج والای موسیقی در میان زنان ایران‌زمین است که همواره در کنار مردان فعال بوده‌اند و شایسته است از این نگاه ارزشمند سپاسگزار باشیم.

نادری گفت: پرداختن به این موضوع، مرا به یاد استاد گرانقدر یاسینی می‌اندازد. به‌ جرات می‌توانم بگویم او تنها کسی بودند که واقعاً آرزو داشتم الگوی من باشند. نوازندگی استاد، از هر نظر چه از لحاظ زیبایی، چه از حیث قدرت عرفانی دل‌نشین و تأثیرگذار بود. استاد یاسینی «سپاس» را به بهترین شکل ممکن پاس داشت و تجسم عینی «پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک» بود.

لطفا اصالت ساز دف را حفظ کنید

ابراهیم مرادی از نوازندگان ساز دف نیز در این نشست اظهار کرد: ای کاش تا زمانی که زنده‌ایم، قدر یکدیگر را بدانیم و منتظر نباشیم که با رفتن کسی، مراسمی برگزار کنیم. چرا باید موانعی باعث شود که از ارتباط با یکدیگر پرهیز کنیم؟ هنر باید اصیل باشد و هنرمند واقعی باید متواضع باشد اما متأسفانه، حالِ هنر در تهران خوب نیست. دیده‌شدن به هر قیمتی، آفتِ این عرصه شده است. امروزه بسیاری از نوازندگی‌ها، به‌ جای دف‌نوازی اصیل، بیشتر شبیه به درام‌نوازی است. پس باید به‌ گونه‌ای سازماندهی کنیم که مخاطب لذت ببرد و حتی از یک جمله‌ی کوتاه در خلال اجرا، نکته‌ای بیاموزد. متأسفانه در بسیاری از اجراها، مشخص نیست که چه نواخته می‌شود و نوازنده‌ای مثل من که قصد یادگیری دارد، برداشتی از آن نمی‌کند.

وی تاکید کرد: اگرچه دف از خانقاه به جامعه معرفی شده اما اصالت آن فراتر از این است. برخی از همکاران به دلیل شرایط اقتصادی ناچارند در مکان‌های نامناسب به اجرای برنامه بپردازند اما من مقصر اصلی را خودِ مدرسان می‌دانم. مدرس باید مسیر درست را به هنرجو نشان دهد و ساز را صحیح معرفی کند. مخالف تکنیک و نوآوری نیستیم اما اصالت ساز باید حفظ شود و نوازندگی صرفاً برای دیده‌شدن نباشد.

پیمان سیمایی نوازنده و مدرس ساز دف نیز در این نشست با بیان اینکه برای زنده یاد یاسینی، موسیقی الزاماً هنر نبود بلکه هنرِ چگونه زیستن بود، توضیح داد: ساز دف برای زنده یاد یاسینی مرکبی به سوی عالم معنا به شمار می‌رفت. نکته‌ای که کمتر به آن توجه شده، یاسینی دف را آموزش نمی‌داد بلکه به آن «معنا» می‌بخشید و شیوه معلمی‌اش کاملاً با تدریس متعارف تفاوت داشت. بزرگترین درسی که از این هنرمند آموختم و همیشه در دل نگه می‌دارم، این جمله است؛ «عرفان یعنی محبت؛ یعنی انسانیت، ادب، شخصیت، اخلاق، ازخودگذشتگی و معرفت.»؛ به باور علاءالدین یاسینی، هر که در اخلاق باشد، در عرفان است.

سیمایی اظهار کرد: امروزه در فضای دف‌نوازی، گاه آشفتگی دیده می‌شود که شاید از کم‌توجهی به شناخت کسانی همچون استاد یاسینی ناشی شده است. ما نیز در این قصور سهیمیم. باید این الگو را پیش روی خود بگذاریم و هر کس به سهم خود بر جامعه هنری تأثیر بگذارد. نمی‌توان جلوی تفکر و شیوه جوانان را گرفت؛ پس وظیفه ما پس از مقطع آموزش، هدایت و جهت‌دهی است، نه سرکوب. اگر راه را ببندیم، آنان به مسیر دیگری می‌روند و ما نیز در راه خود می‌مانیم. بزرگترین میراث استاد برای نسل‌های بعد، «اخلاق» بود. اگر این اخلاق را به‌ درستی درک کنیم، کارهای ثمربخشی می‌توانیم انجام دهیم.

براساس این گزارش در بخش دیگری از این نشست هنرمندان شرکت کننده ضمن تجلیل از مقام هنری استاد یاسینی از ضرورت تشکیل یک مجموعه صنفی به نام «خانه دف» در تهران سخن گفته و به ارائه نقظه نظرات خود در این زمینه پرداختند.

مهدی کیانی مهر نوازنده و مدرس ساز دف گفت: متأسفانه در این جلسات تنها به گفت‌وگو اکتفا می‌شود و اقدام عملی خاصی صورت نگرفته است. امیدوارم اتفاقات خوبی برای جامعه دف‌نوازی رقم بخورد و روزی مشکلات جامعه دف‌نوازی در حوزه نوازندگی و تعیین مقام‌ها در مجموعه‌ها و تشکل‌هایی همچون «خانه دف» برطرف شود و دیگر نیازی به بحث‌های مکرر و طولانی در جلسات نباشد.

وی افزود: همیشه با دوستان در گروه‌های هنر تأکید می‌کنم که می‌نوازیم تا حالمان خوب شود، نه برای رقابت و نه برای کم‌جلوه دادن کسی؛ رسالت موسیقی، شادی‌آفرینی است. همان‌طور که استاد یاسینی هر جا ساز می‌زد و می‌خواند، حال همه دگرگون و سرشار از شادی می‌شد. امیدوارم این حال خوش برای همه نوازندگان ما فراهم آید تا با عشق بنوازند و حال خود و دیگران را خوش کنند.

استادی که شناسنامه اصالت یک تمدن بزرگ بود

محسن میکائیلی نوازنده دف و مدرس موسیقی در تجلیل از مقام استاد علاءالدین یاسینی توضیخ داد: روزی که استاد می‌نواختند، تا کیلومترها دورتر، طنین سازشان جان‌ها را می‌لرزاند. اشعار، نوازندگی و شیوه‌ دست‌به‌ساز شدنش چنان تأثیری عمیق داشت که انسان را به لرزه درمی‌آورد. او نه فقط یک نماد بلکه شناسنامه‌ اصالت یک تمدن بزرگ بود که متأسفانه در ایران کمتر به درستی به آن پرداخته شده است.

وی افزود: ما نمی‌توانیم به دیگران تجویز کنیم که چگونه بنوازند یا چه کنند بلکه باید رسالت ناتمام استاد یاسینی را ادامه دهیم. در همایش‌ها و برنامه‌ها باید اصالت ساز دف را به‌ درستی به نمایش بگذاریم تا مخاطبانی که راه را اشتباه رفته‌اند، خودشان به مسیر اصلی بازگردند. ما با تصمیم‌گیری‌های درست و گردهم‌آیی‌های منظم، می‌توانیم شناسنامه حقیقی این تمدن را معرفی کنیم. البته که با توجه به پیشرفت روزافزون تکنولوژی و ورود هوش مصنوعی به عرصه‌ موسیقی، ترویج جایگاه ساز دف نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و برگزاری همایش‌های باشکوه است.

آیدا امیری مقدم نوازنده و مدرس موسیقی نیز در این نشست گفت: افتخار همکاری با استاد یاسینی را در برنامه‌های «جلاجل» و «هزاردف» داشته‌ام و همواره با احترام تمام از او یاد می‌کنم. امیدوارم با برنامه پیش رو که صرفا یک محفل دف‌نوازی نیست و به اعتقاد من رویدادی فرهنگی و تأثیرگذار به‌ شمار می‌رود، بتوانیم بخش کوچکی از زحمات و میراث این استاد را زنده نگه داریم. همچنین می‌کوشیم شیوه درست و اصیل نواختن دف را نه آنچه در فضای مجازی و اینستاگرام می‌بینیم - به نسل جوان منتقل کرده و اصالت این ساز ارزشمند را پاس بداریم.

سیدمصطفی بانیان معاون خانه آفرینش های موسیقی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران هم در بخش دیگری از این نشست تخصصی با ابراز خشنودی از برگزاری آیین هم نوازان ایران زمین گفت: حدود بیست سال است که استاد یاسینی را از نزدیک می‌شناسم و جز ادب و احترام چیزی از او ندیده‌ام و امیدوارم در برنامه ای که قرار است طی روزهای اینده به واسطه همکارانم در فرهنگسرای بهمن برگزار شود شاهد مراسمی در خور شان این هنرمند فقید موسیقی کشورمان باشیم.

وی افزود: ما با پیشینه‌ای طولانی در برگزاری نشست‌های تخصصی برای بررسی مکاتب سازهای ایرانی و آوازی، این مجموعه برنامه‌ها را آغاز کردیم؛ برای نمونه، مکاتب نوازندگی سنتور و کمانچه را بررسی کردیم و اکنون به حوزه سازهای کوبه‌ای رسیده‌ایم. البته که مکاتب مختلفی در سازهای کوبه‌ای جریان دارد و اساتید، شیوه‌های گوناگونی برای تدریس، علائم و نوشتار دارند. به همین منظر ما از هر گونه نشست تخصصی در زمینه مکاتب دف‌نوازی، تنبک‌نوازی، شیوه‌های تدریس و حتی روش‌های نگارش و نت‌نویسی استقبال می‌کنیم.

در تجلیل یک مکانیک که فقط با عشق دف‌نوازی می‌کرد

متین یاسینی فرزند زنده یاد علاءالدین یاسینی هم دربخش دیگری از این نشست ضمن قدردانی از برگزارکنندگان رویداد هم نوازان دف ایران زمین بیان کرد: استاد به هنر خود به‌ عنوان وسیله‌ای برای نیل به آن هدف والا و غایت نهایی می‌نگریست؛ نه خودِ نوازندگی بلکه رسیدن به مکارم اخلاق و معشوق حقیقی برای او اصالت داشت. یاسینی همواره به ما سفارش می‌کرد هنگام اجرا و کنسرت، چشمانمان را ببندیم و پیامبر اسلام (ص) را مقابل خود تصور کنیم و تنها به عشق ایشان بنوازیم و به هیچ کس دیگر توجه نکنیم.

یاسینی گفت: استاد از لحاظ فنی و مکتبی، صاحب‌مکتب بودند؛ چنان‌ که خلیفه کریم، خلیفه میرزا و استاد یاسین نیز هر کدام مکتب خاص خود را داشتند. تمام این عظمت، ریشه در عشق و اخلاص او داشت. از سال ۱۳۶۸، کلاس‌های دف را هر شنبه در منزل خود برگزار می‌کرد و هرگز حتی یک ریال از شاگردان نگرفت. بسیاری از استادان ایران به واسطه او تلمذ کرده‌اند. شغل اصلی‌ استاد یاسینی مکانیکی بود و مغازه داشت اما به هنر خود به‌ مثابه غذای روح و تزکیه نفس می‌نگریست.

خانه دف می‌تواند قطب موسیقی اصیل ایرانی اسلامی باشد

روح الله میرزایی رئیس فرهنگسرای بهمن با اشاره به برگزاری یکی از مهم ترین رویدادهای موسیقایی شهر تهران طی روزهای پیش رو با حضور دف نوازان در این فرهنگسرا و همچنین تاثیرات فرهنگی، اجتماعی آنها در تقویت روحیه شهروندان به موضوع و پیشنهاد تشکیل خانه دف اشاره کرد و گفت: ایجاد خانه‌های فرهنگی، همچون خانه دف، صرفاً یک توصیه نیست بلکه تکلیفی است برای مرجعیت‌بخشی، اعتباردهی و پاتوق بزرگان. باید آثار فاخر را به میان آورد، الگوها را نشان داد و از حاشیه‌ پرهیز کرد؛ همان‌ گونه که در سینما، فیلم‌های فاخر شناسنامه ملی می‌شوند، در موسیقی نیز این رویه لازم است.

میرزایی افزود: خانه دف می‌تواند قطب موسیقی اصیل ایرانی-اسلامی باشد، چون هم هویت ایرانی و هم باور اسلامی را در خود جمع دارد. شرطِ رسیدن به این جایگاه، آن است که به آن قداست و شأن ببخشیم و از حاشیه‌های نامناسب دوری کنیم. ما نه هنرمند که خدمتگزار هنرمندان و اهالی فرهنگ هستیم. اگر این خانه را درست بسازیم، حالِ جامعه بهبود می‌یابد؛ و اگر نکوییم، نابسامانی باقی خواهد ماند و امیدوارم این برنامه، سرآغازی بر همکاری‌های ثمربخش باشد.

براساس این گزارش در بخش پایانی نشست، از پوستر آیین هم نوازی «دف نوازان ایران زمین(جلاجل) - بزرگداشت استاد زنده یاد علاالدین یاسینی» رونمایی شد.