به گزارش آژانس خبری کارآفرینان اقتصاد، ماشین سازی تبریز که روزی یکی از مجموعه های شاخص صنعتی استان آذربایجان شرقی و حتی کشور» بوده است، اکنون پس از حدود دو دهه حضور متناوب در فهرست واگذاریها، همچنان در حال ایجاد توازن میان «ارزش داراییها» و «ظرفیتهای صنعتی» خود است.

جلسه اخیر کارگروه شورای گفتگوی دولت و بخش خصوصی در اتاق بازرگانی تبریز، گوشه های تازه ای از مدل واگذاری این مجموعه را روشن کرد؛ مدلی که اگرچه از سوی سازمان خصوصی سازی «تعهدی و بسته واحد» توصیف می شود، اما فعالان اقتصادی استان بر شرطی مهمتر یعنی «اهلیت تخصصی» اصرار دارند و بر ضرورت «آسیب شناسی تجربه های قبلی» تأکید می کنند.

ماشین سازی تبریز؛ جایی که «زمین» برای خریداران از «تولید» جذابتر شده است

نکته ای که در جلسه بارها تکرار شد، برجسته می کند که در گذشته گاه خریداران به جای دنبال کردن «فعالیت مولد»، بیشتر به «ارزش داراییها» به ویژه زمین توجه کرده اند.

جعفر محرمپور، دبیر اتاق بازرگانی تبریز، در این جلسه به روشنی می گوید ماشین سازی حدود ۴۶۱ هزار مترمربع زمین دارد؛ وضعیتی که می تواند برای فردی که به دنبال خرید دارایی است، جذابتر از سرمایه گذاری صنعتی باشد.

پیشنهاد مدل جدید واگذاری (بسته واحد، تعهدی و مرحله ای) در واقع پاسخی به همین تجربه است. مهدی نوروزیان، معاون سازمان خصوصی سازی، با تأکید بر اینکه «واگذاری به صورت جداگانه و تفکیک زمین و داراییها مدنظر نیست»، خبر داد ماشینسازی در قالب یک «بسته» واگذار خواهد شد که نسبت به احیای شرکت و اجرای تعهدات مشخص پایبند باشد. وی افزود: «تجربه تلخ گذشته نباید تکرار شود.»

«سه مرحله احیا»؛ نقشه راه بازگشت به چرخه تولید

یکی از شفافترین بخشهای این جلسه، اعلام نقشه راه مرحله فازی برای احیای مجموعه بود:

مرحله نخست: احیای اولیه ریخته گری

مرحله دوم: احیای کامل ریخته گری ماشین سازی

مرحله سوم: نوسازی خود مجموعه ماشین سازی

نوروزیان تأکید کرد در صورت امکان، این دو بخش (ریخته گری و ماشین سازی) در کنار یکدیگر احیا خواهند شد و تمرکز فعلی بر احیای ریخته گری و سپس ماشین سازی است.

اصلاح ساختار نیروی انسانی؛ بازنشستگی برنامه ریزی شده و تزریق اعتبار

در راستای اصلاح ساختار، بخش قابل توجهی از نیروهای شرکت بازنشسته شده یا امکان ادامه فعالیت را نداشته اند. برای تعیین تکلیف این نیروها، منابعی اختصاصی یافته است:

چقدر هزینه شده است؟

حدود ۶۰ تا ۶۵ میلیارد تومان برای فرآیند تعیین تکلیف نیروها اختصاص یافته و منابعی نیز از سازمان برنامه و بودجه دریافت شده و طی یک تا دو هفته گذشته به شرکت تزریق شده تا این فرآیند «مطابق قانون و بدون حاشیه» انجام شود.

اصلاح ساختار مالی و امکان افزایش سرمایه

نوروزیان همچنین با اشاره به اصلاح ساختار مالی شرکت گفت: «امکان اصلاح ساختار مالی شرکت وجود دارد و در صورت نیاز، موضوع افزایش سرمایه نیز قابل بررسی است، اما این اقدامات باید در چارچوب مقررات و منابع قابل تامین انجام شود.»

پنج متقاضی در صف؛ واگذاری در حال پیگیری

پس از اعلام فراخوان، پنج متقاضی برای خرید شرکت مراجعه کرده اند و ارزشگذاری شرکت انجام شده است. معیار اصلی این واگذاری «صرفاً فروش» نیست، بلکه «احیاء و بازگشت به چرخه فعالیت و تولید»تعریف شده است.

اهلیت یا سرمایه؛ «ماز دوگانه» بخش خصوصی

یونس اکبرپور پایدار، رئیس کمیسیون صنایع و انرژی اتاق بازرگانی تبریز، چالشی را مطرح کرد که محور بخش بزرگی از مباحث بود: ممکن است یک متقاضی از نظر تخصص و اهلیت شرایط لازم را داشته باشد اما منابع مالی کافی برای نوسازی را در اختیار نداشته باشد.

وی گفت امیدوار است تیمی که هم از اهلیت لازم برخوردار و هم سرمایه کافی برای احیای ماشین سازی داشته باشد، شکل بگیرد و افزود در این زمینه با استانداری نیز صحبتهایی انجام شده است.

این تعبیر اگر ساده به نظر برسد، اما یک هشدار مهم دارد؛ تنش دائمی میان دو معیار «اهلیت» و «سرمایه» در واگذاریهای صنعتی، تجربه ای تلخ در کشور برجای گذاشته است؛ تجربه ای که به گفته جعفر محرمپور، نشان داد «بعضی خریدها به دنبال زمین و املاک هستند، نه فعالیت مولد».

انتقاد از تصمیم گیری های متمرکز

رحیم روئی، مدیرکل هماهنگی امور اقتصادی آذربایجان شرقی با انتقاد از تصمیم گیریهای متمرکز گفت: در کشوری که نظام تصمیم گیری متمرکز است، بسیاری از تصمیمات از لایه های مختلف عبور می کند و گاهی زمانی که پیامدهای یک تصمیم آشکار می شود، جمع کردن تبعات آن بسیار دشوار است.

وی افزود بخش خصوصی و بدنه دولتی استان تمایل دارند در تصمیم گیریهایی که مربوط به اقتصاد استان است، نقش داشته باشند، اما این امر در بسیاری از موارد محقق نمی شود.

خواسته وی مشخص است: شفاف سازی سازوکار نظارت بر اجرای تعهدات خریدار و بهره گیری از «تصمیم سازی» در کنار «تصمیمگیری».

چشم انداز مدیریت و برنامه ریزی استان

حیدر فتح راده، رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی آذربایجان شرقی نیز بر این موضوع تأکید کرد که نباید با پیچیده ساختن موضوع از مسیر اصلی دور شد. او گفت فناوری، بازار و مشتریان این گروه تغییر کرده است و «با نگاه تاریخی نمی توان برای آینده ماشین سازی تصمیم گرفت»؛ برای همین باید با کمک مدیران سابق و کارشناسان آسیب شناسی دقیقی انجام شود.

جلسه امروز کارگروه شورای گفتگوی دولت و بخش خصوصی از چند منظر قابل توجه بود.

از یک ناحیه، سازمان خصوصی سازی با طراحی «واگذاری تعهدی و بسته واحد» در صدد است از اشتباهات محاسباتی متداول گذشته (فروش تفکیکی زمین و دارایی) فاصله بگیرد و مالکیت را به یک شرط مهم گره بزند: تعهد به احیا.

از طرف دیگر، بخش خصوصی استان بر شکل گره خورده ای پافشاری می کند: نخست اهلیت، سپس سرمایه و رقابت.

این تلاقی، در عمل آزمونی است برای توان نظام واگذاری در کشور که آیا می تواند میان «فروش» و «احیاء» تمایز بگذارد یا در عمل خواسته و ناخواسته به همان مسیر «فروش دارایی» سوق می یابد.

نکته مهم: آیا چالش پیچیده ای که محرمپور مطرح کرد (خریدار ممکن است توان مالی داشته باشد، اما توان توسعه نداشته باشد، یا برعکس) هنوز در مدل بسته واحد حل نشده باقی می ماند؟ به نظر می رسد پاسخ به این پرسش، پیش از هر لحظه، به سنجش اهلیت عملیاتی (مدیریت، دانش و تخصص) و پایش اجرای تعهدات نیاز دارد.

در پایان، اصرار بخش خصوصی بر «آسیب شناسی واگذاریهای پیشین» یک اشاعه آگاهانه است؛ خصوصی سازی در کشور تنها با تبدیل شدنِ مفهوم خلاصه مقیاس نشده و باید نتایج «بسته انتخابی» بر پایه گزارشهای میدانی و پسینی ارزیابی شود تا ماشین سازی تبریز تکرارِ موفقِ یک مدل باشد، نه نمونه تکراری.

این جلسه نشان می دهد پرونده ماشین سازی تبریز بالاخره به مرحله تصمیم جدی و عملیاتی رسیده است. طراحی «خصوصی سازی تعهدی»، این واگذاری تنها یک معامله حقوقی و مالی نیست، بلکه آزمون بزرگ برای کارآمدی «مدل احیا» در قالب خصوصی سازی است. فعالان اقتصادی استان انتظار دارند اهلیت بر «سرمایه» ارجح بوده و سرمایه گذار در نهایت با یک «برنامه توسعه» پا به میدان بگذارد، نه با عزم فروش زمین.

ماشین سازی تبریز امروز نماد پرسش بی پاسخِ ابدی ایران است: خصوصی سازی یعنی واگذاریِ «تولید» یا «دارایی»؟ و پاسخ این جلسه این بود: ما واگذار می کنیم تا تولید زنده بماند، نه اینکه از زمین آن ثروت فروخته شود.